Motivasyonun size göre tanımını yapar mısınız? Çalışanları motive eden faktörler nelerdir?
Ahmet Ekiz Şunu iyi bilmeliyiz. Motivasyon kısa süreli bir unsurdur. Ve kısa zamanda yapılan işlemleri süreçleri kapsar. Motivasyon kişiye özgü bir durumdur. Net bir tanım yapılamayacağını düşünüyorum. Ancak şöyle genel bir ifade kullanabiliriz. Kişinin coşkusunu, inancını arttırabilen herşey diyebiliriz. Ne kadar geniş bir tanım değil mi? Motivasyon hedefe göre, kişiye göre, saat dilimine göre bile farklılık gösterir. Aynı unsuru sürekli tekrarlarsanız etki yaratamaz, farklılaşması gerekir. Liderin çalışanlarını tek tek nasıl motive edebileceğini çok iyi bilmesi gerekir. Çalışanları motive eden faktörleri sıralamak çok doğru değildir. İş insanı yönetecek olana düşmektedir. Her bireyin farklı unsurunu anlayıp, farklı yöntemler kullanılmalıdır. Çoğu yöneticinin “en önemli kitaplardaki yöntemleri kullanıyorum ama istediğim verimi alamıyorum” sızlanmalarındaki en önemli faktörlerden biri de budur zaten. Bu sebeple danışmanlık yaptığım dönemlerde bireyleri tanımanın yöntemlerinin üzerinde çok duruyorum.
Motive olmuş ve motive olmamış kişiler arasındaki fark nedir?
Ahmet Ekiz Eğer hedefleri yoksa, farkları yoktur. Hedefi olan motive olmuş kişileri dikkate alırsak yine farkları kendilerine özgü vereceklerdir ama ortak özellikleri şirket çıkarının aslında kendi çıkarlarına olduğunun farkındadır. Aldığı her kararı hatta sokakta attığı her adımı “bilinçle” atar. Kimileri şirketinin fahri elçisidir. Kimi çözüme ulaşmak için esnek düşünür ancak bu esneklik “gönüllülük” içerir. Kiminin hareketleri seri, beden dili dinçtir, mutlu insanlardır. Kimileri onlara “deli, kaçık” yakıştırmasını yapar. Motive olup çalışmasına, hedefi olmadan devam edenlerin bir süre sonra sıradanlaştığını farkedersiniz çünkü olumlu tutum ruhu gitmiş, bedenen çalışan kişi kalmıştır. Bu sebeple motive olmak önemli, sürekli hedefli olmakda aynı derecede önemlidir. Olmamışlara gelince onlar şirketlerine savaş açmış Don Kişot’lara benzetiyorum. Mutsuz, umutsuz, hedefsiz “yuvarlanıp giderler”
Motivasyonu öldüren etkenler nelerdir?
Ahmet Ekiz Motivasyonu öldürmek o kadar kolaydır ki. Birçok yönetici bilmeden ya da istemeden seri katil olmakta. Motivasyon zor bir unsurdur. Kişinin anlık psikolojisine göre değişebilmekte, bu durumu bilmeyen yönetici zaten öldürecek kadar bile çalışanını motive edemiyor. Ama en klasik hatalardan biri sürekli aynı yöntemin işe yarayacağı yanılgısıdır. Bir bakış, yanlış kullanılmış bir beden dili bile öldürebilir. Bu sebeple kişilik analizlerinin çok gerçekçi saptanması gerekmektedir. Kişinin ilgisine, ihtiyacına, beklentisine, geçmiş yaşantısına, o anki psikolojik yapısına ters düşen her türlü davranış motivasyonu engelleyecektir. Tabi hedefsizlik veya hedefe ulaştıktan sonraki karşılığı yanlış davranışlarda motivasyonu engelleyip hayal kırıklığına yol açacaktır. Yine görev yöneticiye düşmektedir. Birde parantez açalım “profesyonel kişi amirinin kendini motive etmesine gerek duymaz” kendi kendini motive etmesini bilir. Bu da zaten danışmanlıklarda kişileri profesyonel bakış açısı kazandırma çabasının en önemli sebeplerindendir. Tabi geniş bir kavram, belki başka bir söyleşide profesyonelliği inceleriz.
Şirkette çalışanların verimi nasıl olmalıdır? Belli bir formülü varmıdır?
Ahmet Ekiz Verimin olması için hedefin olması gerekir. Verim ne demektir? Kimden ne beklenmektedir? Firmanın hedeflerine en seri, kaliteden ödün vermeden ulaşılabiliyorsa çalışan verimlidir. Kapkaç çetesi için verimli çalışanın anlamı ile bir şirketin verimli çalışanının ölçümü kendilerine göre hedeflerine göre ve toplumdaki rollere göre değişir. Şirketin hedeflerine ulaşabiliniyorsa, kendi kalitelerinden ödün verilmiyorsa çalışanlar başarılıdır. Ama tam anlamıyla tüm yeteneklerinin sergilenebilmesi gerekir, verim alabiliyoruz denmesi için. Buda kişi ve yeteneklerinin tanınıp, bilinip kendisine uygun, uzmanlığına uygun doğru motive edilip çalıştırılması verim alınabilmesi için gereklidir.
Çalışanlar iş hayatında nelere önem veriyor?
Ahmet Ekiz Bu soru kişilere sorulsa çok farklı cevaplar alabiliriz, ancak; kişi bu soruyu kendine sorarsa cevaplar şu şekilde olur: Ücret, kariyer. Şirketin ek sağladığı olanaklara (sağlık sigortası, araba, telefon, primler vb...) Ve tabii ki arkadaşlık ilişkileri de var. Ama genel gözlemim “bol para ver ben herkesle iyi, uyumlu çalışırım” anlayışı yoğun.
İşletmeler, çalıştıkları personelden en yüksek verimi almak ve en yüksek verimi elde edecekleri kişileri işletmeye çekmek hedeflerini gerçekleştirmek için insan kaynakları olgusunun en önemli noktalarından biri olan motivasyonu asla geri plana bırakmamak gerekiyor. Neden? Motivasyonun başarıdaki rolü nedir?
Ahmet Ekiz Daha önceden belirttiğim kişinin başarılı olması farklı maksimum verimde çalışması farklı. 200 beygirlik bir spor arabanın 160’a rahatça çıkması başarı mıdır? Evet tebrikler... Ancak verimi maksimumda kullanılmış mıdır? Hayır İşletmeler kendilerini kandırabiliyor. Hedeflerine ulaştıkları zaman biz çok verimli çalışıyoruz diyorlari. Halbuki eldeki malzeme 200 beygir. Çok daha fazla güç üretebilir. Demek ki işletmede bireysel hedefin yanında işletme hedefini doğru seçmeli. Hem hedef yanlış hemde bu yanlış hedefle bile ulaşamıyorsa o işletme “İşletmeme” sendromunu yaşar. Maksimum verimde çalışabilen insane işletmesinin hedef büyütmesinde inanılmaz önemli rol oynar. İşletmenin vitesini büyütür. Tabii önce self motivasyon. Motivasyon ve şirket doğru orantılıdır.
İş yaşamında yöneticinin çalışan personel ile doğru iletişim kurabilmek, onları anlayabilmek ve tabiiki de doğru çözümler bulabilmek her iki taraf içinde güven oluşturmaktadır. İletişim, motivasyonu akabinde de verimi artıran etken midir ?
Ahmet Ekiz Direkt motivasyonu artırır dememiz gerçekçi olmaz. İletişim farklı yapıdaki bireylerin anlaşmasını sağlayan bir süreçtir. Birisi ile ortak anlaşma zemini, paydası bulmanız onun motivasyonu için yeterli olmak zorunda değildir. Aksine olumsuz bile etkiliyebilir. “Her Cuma akşamı toplanıyoruz, konuşuyoruz, paylaşıyoruz ama olmuyor” diyen yöneticinin yanılgısıdır. “Anlaşma, paylaşma zemini iyi, bravo” “ama o adamı öyle motive edemezsin” herkesin ihtiyacı farklı olabilir. Doğru iletişim kurmak zaten başlı başına bir konu.
Motive edici bir unsur olan iletişim sağlanılmadığı taktirde belirsizlik durumu ortaya çıkar. Bu da verimi düşürür. Ne yapılmalıdır?
Ahmet Ekiz Derhal doğru dili kullanmak suretiyle doğru biçimde iletişim ortamı hazırlanmalıdır. İletişim motivasyona direk etki etmez ama motivasyona giden otobanın açık ya da kapalı olmasını sağlar. Kötü iletişimin olduğu ortamda motivasyona ulaşmak çok zordur. Nasıl bir iletişim ortamı? Farklı tarzları bilen, beklentileri bilen, ilgileri bilen bir liderin ya da danışmanın desteği gerekecektir. Tabiki bu da öyle hemen olacak işlem değildir ve biraz zaman, biraz para harcamak daha doğru yatırım yapmayı gerektirir.
İletişimi zorlaştıran engeller nelerdir?
Ahmet Ekiz İletişimi zorlaştıran engel insandır. İletişimi kolaylaştırması gereken kişidir yani. Nasıl zorlaştırır? Herşeyi karşı taraftan bekleyen davranışları, tavırları ile yani beklentileri ile. Beni dinlesin, anlasın anlayışı ile. Eğitimlerim de “ne gerek var?” diye sorunca enteresan cevaplar alıyorum “iletişime kendimi daha iyi ifade edebilmem için gerek var” vb... cevapları çoğunlukta. Hiç daha iyi anlamak için daha duyarlı davranmak için daha yapıcı ilişkide rol almak için öğrenmeliyim, diyen göremedim. Bir iki numune vardı. Amaç zaten sayıyı arttırmak.
Başarılı olmanın sırrı nedir? Ortak Görüş+Açık Hedefler+Pozitif Kültür=BAŞARI’mıdır?
Ahmet Ekiz Başarının formülü yoktur. Bugüne kadar verilmiş “diploma, okul, iyi firma, sabır... vb.” Her türlü reçete, öneri kocaman hayal kırıklıkları doludur. Hangi firmanın çalışanında yukarıda sayılan reçeteler yok? Peki kaçı mutlu? Çünkü başarıyı kalıplara koyamayız, başarı kişinin beynindedir. İşini, yaşamını, ailesini, toplumu ve kendinin rollerini anlayış biçimindedir. Hedeflerine koşarken durup çatıdaki öten bir kuşu dinleyebilmedir. Takdir edilmesede yaptığı, sağladığı katma değeri bilen kişi başarılıdır. Başarı, kişinin kendisi ve işiyle ilgili bakış açısında gizlidir. Formüllememek gerekir.
Sorularımıza vakit ayırdığınız için teşekkür ederiz.
Ahmet Ekiz Ben teşekkür ederim.
|